Pamiętam moją wizytę w Rudach sprzed lat – wtedy, poza kościołem, niemal nie było czego zwiedzać. Budynki klasztorne były w ruinie i dopiero zaczynały odzyskiwać blask. Dziś to miejsce jest nie do poznania! Dawne opactwo cystersów w Rudach przeszło metamorfozę i stało się jednym z najatrakcyjniejszych celów wycieczek w województwie śląskim. Zapraszam Was do odkrycia tego wyjątkowego kompleksu.
Spis treści:
Dawne opactwo cystersów obecnie funkcjonuje pod nazwą Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy w Rudach i położone jest w powiecie raciborskim w województwie śląskim.
Burzliwa historia opactwa w Rudach
Fundatorem klasztoru w Rudach był książę opolski Władysław. Około 1253 r. sprowadził cystersów z Jędrzejowa i nadał im siedem wsi. Cystersi słynęli z zaradności więc w niedługim czasie założyli kolejnych 8 wsi, uregulowali tereny rolnicze założyli stawy rybne, otworzyli młyny. Ponadto zajmowali się produkcją węgla drzewnego i smoły drzewnej, bartnictwem oraz piwowarstwem. Wybudowali system kanałów dzięki którym funkcjonowały huty miedzi, szkła i żelaza.
Opactwo w Rudach było również ośrodkiem edukacyjnym. W XIV w. uruchomiono pierwszą szkołę dla chłopców, a od 1765 r. działała wyższa uczelnia. Nauka przygotowywała głównie do przyszłego życia zakonnego.
Na przestrzeni wieków przez tereny przetaczały się wojny, zabudowania były niszczone i plądrowane ale zawsze odbudowywane. W spokojniejszym czasie, w XVII w. klasztor przebudowano nadając mu charakter barokowy. Opactwo zlikwidowano na początku XIX w. W 1810 r. ogłoszono sekularyzację zakonu a dobra klasztorne przeznaczono początkowo na szpital wojskowy. Następie zabudowania przejmowali kolejni prywatni właściciele, aż do nadania jednemu z nich tytułu księcia raciborskiego (von Ratibor). W ten sposób klasztor stał się siedzibą pierwszego księcia raciborskiego, który przebudował go na swoją rezydencję, dodatkowo wytyczając park.
W 1945 r. budynki zostały spalone przez wojska sowieckie. Po wojnie odbudowano kościół, jednak zabudowania klasztorne musiały jeszcze długo czekać na lepsze czasy. Dopiero w XXI w. rozpoczęto przywracanie im dawnej świetności.
Więcej o historii opactwa dowiesz się tutaj.
Zwiedzanie Pocysterskiego Zespołu Klasztorno-Pałacowego
Zwiedzanie dawnego opactwa oraz przemierzanie parku pieszo lub rowerem może zająć kilka godzin. Obecnie oprócz kościoła w zabudowaniach klasztornych funkcjonuje muzeum, Dom Pielgrzyma, restauracja i sklep.
Gotycka Bazylika Wniebowzięcia NMP
Kościół, obecnie bazylika p.w. Wniebowzięcia NMP, wybudowano na początku XIV w. Świątynia z zewnątrz nie wyróżnia się niczym szczególnym, ale w środku można oczy nacieszyć surowym gotykiem. Co prawda w ciągu wieków ramach przebudów wprowadzono elementy barokowe ale większość uległa zniszczeniu w 1945 r. Po wojnie świątynię wyremontowano zachowując piękne gotyckie sklepienie oraz ceglane ściany. A jej mroczne wnętrze oświetlają wąskie gotyckie okna.
Muzeum w Rudach: Co kryją dawne wnętrza?
Wejście do muzeum prowadzi z klasztornego dziedzińca i dalej reprezentacyjnymi schodami na piętro. W salach zgromadzono głównie sztukę sakralną. Ja szczególny sentyment czuję do starych ksiąg. Zawsze zachwycają mnie ich piękne oprawy, zdobienia i iluminacje.
W gablocie na środku jednej z sal zauważyłam Biblię wydaną w 1711 r. a przetłumaczoną na język polski w 1599 r. przez ks. Jakuba Wujka. Mogłam przeczytać tekst w miejscu otwarcia księgi, choć nie było to łatwe.
Ponadto można obejrzeć prywatną, cenną kolekcję filiżanek. Najstarsze pochodzą z XVIII w. Ciekawostką jest filiżanka dla wąsatego pana, aby mu się wąsy nie zmoczyły w napoju.
Na trasie zwiedzania znajduje się wirydarz czyli nieduży ogród umieszczony wewnątrz murów klasztornych. W Rudach postarano się odtworzyć jego pierwotny wygląd. Centralną część wirydarza zajmuje nieduża fontanna, wokół której, w czterech geometrycznych kwaterach, posadzono głównie niskie rośliny. Sporo z nich to zioła. Każda z roślin opatrzona jest podpisem.
Wokoło ustawiono kilka ławek, więc można odpocząć w trakcie zwiedzania.
Ale to nie wszystko. W muzeum zobaczysz jeszcze m.in. instrumenty muzyczne, fotografie zabudowań sprzed remontu, pisanki (malowane jaja).
Godziny otwarcia: wt.-nd. 12.00-17.00; poniedziałek nieczynne.
Wstęp: bilet normalny 10 zł, ulgowy 8 zł; wtorek – wstęp wolny.
Sprawdź czy coś się nie zmieniło na www.rudy-opactwo.pl
Spacer po parku przyklasztornym
Park przypałacowy jest częścią Parku Krajobrazowego “Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”. To duży obszar świetnie nadający się na wycieczki piesze i rowerowe. Ja piechotą przeszłam jego fragment głównie wzdłuż rzeki Rudy. Nazwa rzeki – Ruda – związana jest z występującym w okolicy rudom darniowym żelaza. Po drodze minęłam staw, rozległe łąki, kilka mostków i 500-letniego staruszka Dęba Cystersa. Jest najstarszy spośród 20 pomników przyrody znajdujących się na terenie parku.
Informacje praktyczne: parking, restauracja, sklepy
Parking. Naprzeciwko opactwa znajduje się duży bezpłatny parking.
Restauracja Cysterska. Stoliki ustawiono wewnątrz (piwnica) i na zewnątrz. Dania obiadowe ogromne i smaczne. Zamówiłam żur z dodatkami i dla mnie była to porcja wystarczająca za cały obiad. Do restauracji można też przyjść na kawę i ciacho. Też ogromne – ciacho, kawa normalna.
Sklep. A właściwie dwa sklepy. Jeden znajduje się przy kasie muzeum i oferuje głównie pamiątki i wydawnictwa dotyczące nie tylko opactwa. Drugi sklep jest przy restauracji a w jego asortymencie są m.in. słodycze, nalewki, wina, miody, własne wyroby mięsne ale też kawy sprowadzone z terenów misyjnych.
Noclegi. W murach Opactwa znajduje się Dom Pielgrzyma, więc nocując możesz poczuć się jak cysters.
> W Rudach byłam z tygodniu więc nigdzie nie było zbyt dużo osób. Natomiast w ciepłe weekendy może być problem z zaparkowaniem samochodu lub skorzystaniem z restauracji.
Co zobaczyć w okolicy?
W pobliżu odwiedź zabytkowy Racibórz oraz ruiny pałacu w Tworkowie, jedne z najładniejszych w województwie śląskim.
Inne miejsca które odwiedziłam zobacz na mapie.
