Grudziądz, malowniczo położony nad Wisłą, od wieków czerpał swoją siłę z rzeki. Jego rozwój związany był z wiślanym szlakiem handlowym. Przez wieki spławiano tędy cenne towary: od zboża i drewna, przez futra i sól, aż po miedź oraz potaż (dawny środek czyszczący i składnik szkła).
Spis treści:
O tym, jak intensywny był to ruch, najlepiej świadczy historia grudziądzkiej żeglugi:
Wisła była wówczas najważniejszą gospodarczo rzeką świata. Taką liczbę przewozów, jaką notowano na Wiśle w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII w. osiągnął np. Ren dopiero w 1830 r., a więc dwa wieki później. W latach 1740-1796 do portu gdańskiego wpływało około 1000 statków wiślanych rocznie.
Co warto zwiedzić w Grudziądzu?
1. Spichlerze: symbol miasta
Efektem związku Grudziądza z rzecznym handlem są tutejsze spichlerze. Tworzą one zwarty, ciąg, jakiego nie spotkamy nigdzie indziej w Polsce. Aby w pełni docenić ich potęgę, trzeba zejść bezpośrednio nad Wisłę lub spojrzeć na nie z drugiego brzegu rzeki.
Ten unikatowy zespół spichrzów pełnił również funkcje obronne, a dziś jest bez wątpienia najciekawszym zabytkiem miasta. Najstarsze z nich pochodzą już z połowy XIV wieku.
Budowle te skrywają ciekawostkę architektoniczną: ponieważ stoją na wysokiej skarpie, od strony Wisły mają od 4 do nawet 9 kondygnacji. Z kolei patrząc od strony miasta, wydają się znacznie niższe i liczą zaledwie 2 do 4 pięter. Obecnie mieszczą się w nich biura, muzeum a nawet mieszkania.
2. Fontanna z flisakiem
Zanim wejdziemy na starówkę, zatrzymujemy się na pobliskim Skwerze Andrzeja Wajdy. Miejsce to upamiętnia pracę reżysera nad filmem „Tatarak” – są tu tablice z kadrami z tej produkcji.
Moją uwagę najbardziej przyciągnęła jednak fontanna z rzeźbą flisaka w charakterystycznym długim płaszczu i z wiosłem w dłoni. To hołd dla tradycji spławu towarów, który zbudował potęgę Grudziądza. Co ciekawe, instalacja z 2005 roku jest zasilana wodami kanału Trynka, który wypływa właśnie w tym miejscu.
3. Brama Wodna i mury obronne
Do miasta wchodzimy przez Bramę Wodną. Powstała ona wraz z systemem murów obronnych na początku XIV wieku. W tamtym czasie bezpieczeństwa Grudziądza strzegło aż pięć bram wjazdowych.
Do dziś przetrwały fragmenty murów oraz sama Brama Wodna, która po zniszczeniach II wojny światowej została pieczołowicie odbudowana. To dobry punkt orientacyjny i symbol dawnej potęgi miasta.
4. Rynek
Starówka w Grudziądzu jest niewielka, więc już po krótkim spacerze docieramy na Rynek. W czasach największego rozkwitu pośrodku placu stał ratusz oraz dom kupiecki. Budynki te rozebrano w XIX wieku, a plac wybrukowano.
Większość otaczających Rynek kamienic to rekonstrukcje – miasto dotkliwie ucierpiało podczas walk w 1945 roku. Na Rynku na ławce czeka na odwiedzających sam Mikołaj Kopernik. Ma nieco srogą minę, co być może nawiązuje do sytuacji z 1522 roku – to właśnie w Grudziądzu astronom wygłosił traktat o monecie.
5. Bazylika św. Mikołaja
Zaledwie kilka kroków dalej, przy ulicy Kościelnej, wznosi się najstarsza świątynia w mieście – Bazylika św. Mikołaja. Jej budowę rozpoczęto już w 1286 roku, choć prace trwały ponad sto lat.
Mimo że pierwotne wyposażenie zostało zniszczone, wnętrze wciąż zachwyca dziełami sztuki z różnych epok. Prawdziwym skarbem jest XIII-wieczna chrzcielnica, będąca jednym z najstarszych zabytków w regionie.
Uwaga: Od maja do września, w weekendy jest możliwość wejścia na wieżę kościelną. Ja zwiedzałam miasto w tygodniu, więc wieża była zamknięta. Panoramę miasta obejrzałam z wieży na Górze Zamkowej.
6. Pomnik ułana z dziewczyną
Tuż obok bazyliki, w miejscu zejścia ku Błoniom Nadwiślańskim, ustawiono pomnik przedstawiający ułana z dziewczyną, co ma związek z istniejącym przed wojną Centrum Wyszkolenia Kawalerii.
Choć to doskonały punkt widokowy na Wisłę, para jest tak wpatrzona w siebie, że nie zwraca uwagi na otoczenie. Romantyczny nastrój nieco studzi (lub rozbawia) napis pod pomnikiem: “Bo serce ułana, gdy położysz je na dłoń: Na pierwszym miejscu Panna, a przed panną tylko… koń”.
7. Uliczki i place na starówce
Choć grudziądzka starówka nie jest wielka, trzeba przejść się jej uliczkami. Największą popularnością cieszy się wąska, wyłączona z ruchu kołowego ulica Mikołaja Reja. Wszystko za sprawą barwnych dekoracji – wiszące nad głowami parasole, mnóstwo roślin i kolorowe meble tworzą tu niemal śródziemnomorski klimat.
Ciekawe zakątki, czy też architekturę można znaleźć na ulicy Spichrzowej, Placu Miłośników Astronomii albo na Rybnym Rynku, gdzie stoi zabytkowa fontanna z początku XX wieku. Każdy z tych punktów ma swój własny, niepowtarzalny charakter.
8. Góra Zamkowa i punkt widokowy
Najwyższym punktem w mieście jest Góra Zamkowa, na której w XIII wieku Krzyżacy wznieśli warownię. Zamek był samowystarczalny – mieścił pokoje rycerskie, kaplicę, kuchnię, a nawet browar i szpital. Na dziedzińcu wznosiła się wieża obronna zwana Klimkiem, która w razie potrzeby pełniła funkcję więzienia.
Niestety, wiele wojen sprawiło, że zamek popadł w ruinę i został rozebrany, a samą wieżę wysadzono w 1945 roku. To, co możemy podziwiać dzisiaj, to efekt starannej rewitalizacji sprzed kilku lat.
Obecnie na szczycie wzniesienia zobaczymy zrekonstruowane przyziemia zamku oraz nową wieżę Klimek, zbudowaną od podstaw na wzór dawnej budowli. Jest ona fantastycznym punktem widokowym na Grudziądz i zakole Wisły.
Praktyczna wskazówka: Choć wieża nawiązuje do średniowiecza, jej wnętrze jest nowoczesne. Zadbano o wygodne schody, więc nie musicie się obawiać stromych i wysokich stopni, które często spotyka się w historycznych obiektach.
Mimo że podczas naszej wizyty mżawka i słaba widoczność nieco pokrzyżowały nam plany, panorama i tak robiła wrażenie.
Wstęp na Górę Zamkową oraz wejście na wieżę są bezpłatne. Godziny otwarcia jak na poniższym zdjęciu:
9. Młyn Górny
Jak wiecie, lubię wyszukiwać miejsca nietypowe i nieco zapomniane. W Grudziądzu moją uwagę przykuł Młyn Górny. Na mapach Google figuruje pod tą nazwą, choć na samym budynku wciąż widnieje napis „Młyn Wolanda” – to pamiątka po pubie, który działał tu w latach 90.
Młyn to opuszczona i niszczejąca perełka miasta. Pierwsze wzmianki o nim pochodzą z XVI wieku, jednak obecny kształt zyskał po odbudowie pod koniec XIX stulecia. Znajdziecie go u zbiegu ulic Marii Skłodowskiej-Curie i Małomłyńskiej. Co ciekawe, budynek stoi bezpośrednio nad kanałem Trynka.
10. Spacer wzdłuż kanału Trynka
W moich wpisach nie może zabraknąć choć odrobiny natury. Grudziądz posiada z pewnością większe parki, ale będąc w ścisłym centrum, proponuję spacer wzdłuż kanału Trynka.
To ten sam kanał, który zasila fontannę z flisakiem, by chwilę później połączyć się z Wisłą. Jeśli jednak pójdziecie w przeciwnym kierunku, dotrzecie do wspomnianego wcześniej młyna, a stamtąd przyjemna alejka poprowadzi do niewielkiego Ogrodu Botanicznego.
Spacer tą trasą dostarcza różnych wrażeń, nie zawsze estetycznych. Jednak stare drzewa, czasem ceglane obiekty tworzą ciekawy klimat.
Mapa opisanych miejsc
Gdzie jeść
W centrum Grudziądza jest wiele lokali gastronomicznych, więc każdy z pewnością wybierze coś dla siebie. Wizualnie najprzyjemniej prezentują się restauracje przy wspomnianej wcześniej ulicy Mikołaja Reja.
Natomiast będąc na wzgórzu Zamkowym warto wstąpić do kawiarni „Staropolskiej”. Lokal estetycznie urządzono, ma też na zewnątrz przyjemny ogródek. Największym atutem kawiarni jest jednak świetny widok na Wisłę. Picie kawy w takim miejscu to sama przyjemność.
Noclegi
Podczas naszej wizyty nocowaliśmy w hotelu Ibis Styles Grudziądz. Jest on oddalony od starówki o około 400 metrów, co pozwala na szybkie dotarcie do najważniejszych atrakcji. Jeśli odpowiada Wam taki standard, mogę to miejsce polecić bez wahania.
Gdzie dalej
Ten rejon Polski wciąż czeka na moje odkrycie. Niewiele miejsc w pobliżu widziałam, choć całkiem niedawno odwiedziłam piękny Toruń. A z Grudziądza nasza trasa prowadziła dalej, ku Szymbarkowi i Starym Jabłonkom.
Jeśli, podobnie jak ja, lubisz klimat niedużych miejscowości, zajrzyj do Krapkowic w województwie opolskim oraz do Lublińca i Toszka w województwie śląskim. Niezwykły nastrój ma również starówka w Oświęcimiu w Małopolsce czy dolnośląska Niemcza.
Inne miejsca, które odwiedziłam możesz zobaczyć na mojej mapie podróży.
