Olkusz nie jest zbyt popularnym celem wycieczek, a skrywa kilka atrakcji zdecydowanie wartych odwiedzenia. Kiedyś miasto słynęło z wydobycia cennych rud srebra i ołowiu, o czym dziś przypominają ustawione w różnych punktach figurki gwarków.

Poza tym w Olkuszu znajdziemy kilka ciekawych muzeów oraz ładny rynek. Prawdziwym skarbem miasta jest jednak unikat na skalę europejską – zabytkowe kościelne organy.

Spis treści:

Olkusz i jego najciekawsze atrakcje

Spacer po starówce

Starówka jest niewielka, głównie to rynek i kilka wychodzących z niego uliczek, ale tam stare budynki mieszają się z nowymi. W rynku zachowało się kilkanaście kamienic z XVI i XVII w. Podobno najstarsza mieści się pod numerem 20.

W trakcie prowadzonych nie tak dawno prac archeologicznych w obrębie starówki, odkryto szyby kopalniane, pozostałości wagi miejskiej, przedproża kamienic. Pod kamienicami znajdują się średniowieczne piwnice, najwyższa ma trzy kondygnacje. Większości piwnic nie można zobaczyć, ale w niektórych urządzono restauracje, a w części zorganizowano ekspozycję Podziemny Olkusz.

W pobliżu rynku znajduje się zrekonstruowany fragment murów obronnych z czasów króla Kazimierza Wielkiego. Wejdź w uliczkę obok kościoła, tam je znajdziesz. System obronny miał ponad 1100 m długości, 15 baszt i dwie lub trzy bramy (zdania historyków są podzielone).
Zwróć uwagę na materiał z jakiego został wybudowany – to czerwony zlepieniec parczewski.

Zlepieniec parczewski
Jest oczywiste, ze do budowy najchętniej wykorzystywano miejscowy materiał. W Olkuszu takim budulcem był kamień wapienny oraz zlepieniec parczewski – czerwony piaskowiec wydobywany w Parczach (obecnie dzielnica Olkusza), nie spotykany w innych częściach kraju. Był wykorzystywany do obudowy lica muru.
Chyba najłatwiej zobaczyć go w zrekonstruowanej baszcie wraz z fragmentem muru. Ale rozejrzyj się podczas spaceru, zauważysz czerwone ściany kamienic, obramowania okien i bram wjazdowych do budynków oraz inne pozostałości murów obronnych. Kamienie, jako eksponaty znalazły się także w Kolekcji minerałów Ziemi Olkuskiej.

Podziemny Olkusz

Multimedialna ekspozycja Podziemny Olkusz składa się z dwóch części:

• część pierwsza – w piwnicach nieistniejącego ratusza; schodzi się pod płytę rynku przy fragmencie zrekonstruowanych murów ratusza,
• część druga – w piwnicach dawnego starostwa (Rynek 4).

Na wystawach zapoznamy się z historią miasta i jego mieszkańców. Zgromadzono znaleziska wydobyte podczas prac archeologicznych, prezentowana jest historia olkuskiego górnictwa i mennicy. Podziemia to interesująca multimedialna trasa turystyczna.

Ciekawostki o dawnym ratuszu:
W średniowieczu na wieży ratusza znajdował się zegar, ustanowiono również stanowisko stróża nocnego, który pełnił dyżur na tejże wieży. Natomiast piwnice wykorzystano częściowo na areszt miejski, a częściowo na bar piwny. Ratusz wyposażono w piec hypokaustyczny wzorowany na starożytnym ogrzewaniu podłogowym, który ogrzewał cały budynek (pozostałości zobaczysz w Podziemiach). Podobno do Olkusza kilkukrotnie przybył król Władysław Jagiełło oraz Zygmunt August.

Godziny otwarcia: codziennie od 9.00 – 16.30 (ostatnie wejście)
Bilety: normalny 20 zł, ulgowy 15 zł; audioprzewodnik 7 zł

Bazylika św. Andrzeja Apostoła: unikatowe organy

Bazylika św. Andrzeja Apostoła została wybudowana w I połowie XIV w., natomiast wyposażenie świątyni pochodzi z różnych epok: gotyk, renesans, barok. Cennym zabytkiem jest gotycki ołtarz. Zwróć też uwagę na półtorametrowy srebrny krzyż – dar tutejszych górników (kopia w Podziemiach), ołowianą chrzcielnicę z XVI w. oraz malowidła ścienne. Niestety, do świątyni mogłam zajrzeć tylko przez kraty.

Ale najcenniejsze są organy – najstarsze zachowane polskie organy. To unikat na skalę europejską.

Koniecznie obejrzyj film w którym organista prezentuje ogrom dźwięków jakie można wydobyć z instrumentu, otwierając odpowiednie grupy piszczałek.

Czy wiesz?*
Renesansowe organy autorstwa Hansa Hummla budowano w latach 1611-1633. Ukończył je uczeń Hummla, Jerzy Nitrowski, ponieważ główny zleceniobiorca zmarł w 1630 r. Hans Hummel był krakowskim organmistrzem pochodzącym z Norymbergii. W czasie, gdy podjął się budowy olkuskich organów, pracował nad przebudową organów w kościele Mariackim w Krakowie oraz budową organów w kościele św. Jakuba w Lewoczy na Słowacji.

Instrument olkuski to najstarsze zachowane polskie organy. Zachował się oryginalny mechanizm oraz większość z 1776 piszczałek. Najstarsza piszczałka jest opatrzona datą 17 grudzień 1615 r. Zostały nastrojone – powtórzę za źródłem* – w obowiązującej w XVII-wiecznej Europie tzw. temperacji średniotonowej. Co oznacza, że zachowały autentyczne brzmienie muzyki renesansowej i wczesnobarokowej.

*źródło

Muzea w Miejskim Ośrodku Kultury

W Miejskim Ośrodku Kultury (200 m od Rynku, ul. Szpitalna 32) wygospodarowano pomieszczenia na trzy wystawy:

• Muzeum Afrykanistyczne
• Kolekcję minerałów Ziemi Olkuskiej
• Muzeum twórczości Władysława Wołkowskiego

Muzeum Afrykanistyczne

Muzeum Afrykanistyczne to jedno z największych w Polsce muzeów poświęconych sztuce i kulturze Czarnego Lądu. Muzeum zapoczątkował olkuski lekarz i pisarz Bogdan Szczygieł, który spędził kilkanaście lat w Afryce. Później kolekcję powiększono o dary prywatnych osób. W placówce obejrzysz stroje, maski rytualne, instrumenty muzyczne, ozdoby, rzeźby, broń, amulety. Oddzielnym działem jest sztuka i malarstwo. Zwróć uwagę, że niektóre obrazy wykonano z wycinanych liści bananowca i skrzydeł motyli.

Na wystawie zgromadzono wiele eksponatów, ale większość pozbawiona jest jakichkolwiek podpisów. Przydałoby się o to zadbać, aby zwiedzający wiedział co ogląda.

Bogdan Szczygieł (1928-1986) doktor nauk medycznych, pisarz, podróżnik. Najdłużej, bo 12 lat pracował w Nigrze jako doradca prezydenta ds. służby zdrowia i wykładowca na wydziale lekarskim tamtejszego uniwersytetu. Znacznie krócej byl w Algierii i Beninie.
Napisał m.in. “Nieprzespany sen Afryki”, “Rubikon czarnych dziewcząt”, “Tubib wśród nomadów”.

Kolekcja minerałów Ziemi Olkuskiej

Na niewielkiej przestrzeni zgromadzono kilka tysięcy eksponatów pochodzących z terenu ziemi olkuskiej. Zobaczysz minerały czyli rudy cynku, ołowiu i srebra. Najciekawsze są tzw. szczotki kalcytowe i galenowe o ciekawych kolorach oraz kryształy pirytu. Drugą grupą ekspozycji są skamieniałe organizmy: amonity, jeżowce, gąbki, belemnity, koralowce, małże i inne. Jest też czerwony zlepieniec parczewski.

Muzeum twórczości Władysława Wołkowskiego

Wiklina to materiał z którego tworzył Władysław Wołkowski (1902-1986). Artysta plastyk podobno był nazywany “Michałem Aniołem wikliny”. Wykonywał oryginalne przedmioty użytkowe, m. in. krzesła, stoły a także postacie, makaty, pejzaże. Oprócz wikliny używał innych naturalnych materiałów jak słoma, sznur lniany i konopny, trzcina.

Niestety w trakcie mojego pobytu muzeum było niedostępne, a szkoda. Prace pooglądałam tylko na zdjęciach.

Godziny otwarcia wszystkich muzeów: wt. – sb. 9.00 – 16.30
Bilety do trzech muzeów: normalny 20 zł, ulgowy 12 zł; wybrana kolekcja – sprawdź ceny na stronie MOK

Srebrny Szlak Gwarków Olkuskich

Srebrny Szlak Gwarków to ścieżka edukacyjno-historyczna w obrębie starówki. Na jej trasie zobaczysz gwarków czyli górników olkuskich. Podobno figurek jest osiemnaście, a każda stoi na postumencie z czerwonego zlepieńca parczewskiego.

Każdy gwarek ma inny atrybut nawiązujący do historii miasta, jest gwarek z herbem Olkusza, z krzyżem, wybijający monety, Skarbnik, gwarek kowal, dwóch gwarków niosących bochen ołowiu i inni. Szlak można przejść wypatrując umieszczone w chodniku repliki monet wybijanych w Olkuszu.

Gdzie na kawę i obiad

Na kawę. Polecam przyjemną kawiarnię Sofa Cafe zlokalizowaną w Rynku nr 30. Dobra kawa. Stoliki na zewnątrz i wewnątrz. Czynna codziennie od 10.00 – 22.00.

Na obiad. W Rynku i okolicy znajdziesz kilka barów i pizzerii ale ja polecę Bar Mleczny (ul. Górnicza 22, równoległa do Rynku). Luksusów się nie spodziewaj, ale dania smaczne i nie drogie. Mnie wystarczyła miska zupy za 8 zł. Są oczywiście drugie dania a nawet pyzy i knedle na sztuki. Niestety czynne tylko od poniedziałku – piątku 10.00-16.30; sb.-nd. nieczynne.

Parking

Zaparkować można w Rynku, przy Miejskim Ośrodku Kultury ale w tygodniu to strefa płatna. Opłaty obowiązują od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00 – 17.00.

Ja byłam w tygodniu, więc zostawiłam samochód na dużym bezpłatnym Parkingu (300 m od rynku), który znajduje się zaraz po zjeździe z głównej drogi nr 94 w ul. Mickiewicza.

Co zobaczyć w okolicy?

W okolicy, 3 km od Olkusza, zwiedź ruiny zamku Rabsztyn. Blisko stąd na Pustynię Błędowską, do Rezerwatu Pazurek oraz Doliny Sztoły. Możesz też wybrać się do Geoparku Jaworzno zlokalizowanego w dawnym kamieniołomie.

Inne miejsca które odwiedziłam sprawdź na mapie.