Ostrów Tumski czyli wyspa katedralna w Poznaniu, to miejsce, którego zwiedzanie jest sięganiem do korzeni państwa polskiego. Odrestaurowane budowle oraz nowoczesne muzeum Brama Poznania przybliżą nam te czasy.
Trochę historii
Na przełomie VIII i IX wieku powstał na Ostrowie Tumskim gród obronny, który stał się jednym z głównych ośrodków państwa Piastów. To właśnie tutaj, odbył się chrzest Polski. Zbudowano tu Katedrę, w której pochowani są pierwsi władcy Polski z dynastii Piastów.
O znaczeniu i zamożności księcia Mieszka I świadczy m. in. murowany z kamienia dwukondygnacyjny pałac książęcy. W tamtych czasach budynki mieszkalne w tym rejonie wznoszono wyłącznie z drewna.
Zwiedzanie
Wyspa katedralna leży w ramionach Warty, przy czym węższe ramię nosi nazwę Cybina. Pierwsze ślady pobytu ludzi na tym terenie datuje się na XII-X w. p.n.e.
Zwiedzanie rozpoczynam od Bramy Poznania ICHOT (ul. Gdańska 2).
Brama Poznania ICHOT
Brama Poznania ICHOT (Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego) to nowoczesna, multimedialna ekspozycja prezentującą dzieje wyspy katedralnej i początki tworzenia się państwa polskiego. Nie znajdziemy tu tradycyjnych muzealnych eksponatów.
Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego umiejscowiono nad Cybiną, lecz nie na wyspie ale po jej drugiej stronie. Budynek połączono z Ostrowem Tumskim oszkloną kładką.
Do muzeum wchodzę przez szczelinę między dwoma betonowymi blokami. Wejście sprawia wrażenie przeciskania się między ścianami, a przez przeszkloną ścianę widzę najstarszą w Polsce katedrę położoną na wyspie.
W kasie muzeum odbieram audioprzewodnik, który prowadzi mnie przez wystawię. Dodatkowo w poszczególnych salach mam do dyspozycji wirtualne księgi, okulary stereoskopowe, monitory dotykowe. Dzięki nim wraz z archeologami odkrywam przeszłość Ostrowa Tumskiego i uczestniczę w chrzcie księcia Mieszka I.
Wchodzę też na dach budynku, skąd rozciąga się świetny widok na wyspę i katedrę.
Na stronie Bramy Poznania czytam: “Zwiedzając Bramę Poznania, poznajemy własną historię i fakt, że jesteśmy u siebie.”
Rezerwat Archeologiczny Genius loci
Rezerwat Archeologiczny Genius loci (ul. ks. Ignacego Posadzkiego 3) prezentuje konstrukcje wałów grodowych. Dzięki pracom archeologów dowiedzieliśmy się, że jak na ówczesne czasy, gród był bardzo nowoczesny i tętniący życiem.
Zwiedzanie rozpoczynam od obejrzenia filmu przybliżającego dzieje tego miejsca. Następnie po szklanej podłodze przechodzę do sali z głębokim wykopem, w którym widać pozostałości wczesnośredniowiecznych fortyfikacji. Oglądam nie tylko relikty dawnych umocnień grodowych, ale też znalezione przedmioty.
Muzeum Archidiecezjalne
Muzeum Archidiecezjalne (ul. Lubrańskiego 1) mieści się w budynku pierwszej wyższej uczelni w Poznaniu, założonej w XVI w.
Wystawa stała to przede wszystkim zabytki sakralne datowane od XIV – XIX w. Obejrzałam tu monstrancje, rzeźby, szaty liturgiczne, obrazy. Można też zobaczyć meble i przedmioty użytkowe.
Szczególnie cennym eksponatem jest Miecz św. Piotra. Podobno jest to ten sam miecz, którym Piotr, podczas pojmania Jezusa na Górze Oliwnej, obciął ucho Malchusowi. Według przekazu, po decyzji przyjęcia chrześcijaństwa, papież przysłał księciu Mieszkowi I relikwie miecza św. Piotra. Ze Stolicy Apostolskiej przywiózł go Jordan, ustanowiony pierwszym biskupem Polski. Czy rzeczywiście ten miecz trzymał w ręku Piotr?
Poniższe informacje dotyczące miecza przeczytałam w ulotce dostępnej w muzeum:
“Podjęte badania potwierdziły, że jest to bardzo stary przedmiot, lecz nie określono daty wykonania. Faktem jest, że w czasach Jezusa Żydzi byli pod panowaniem rzymian i nie mogli nosić broni. Natomiast miecz mógł być tasakiem (analiza ikonograficzna) do krojenia mięsa i ryb. Piotr był rybakiem.”
Bazylika Archikatedralna św. Apostołów Piotra i Pawła
Katedrę wybudowano w 968 roku, wtedy gdy Polska przyjęła chrzest i jednocześnie założono pierwsze biskupstwo. Świątynię wielokrotnie niszczono. Do dnia dzisiejszego pozostały z niej tylko relikty, które można zobaczyć w podziemiach, a także grobowce pierwszych władców oraz baptysterium. Po II wojnie światowej świątynia została odbudowana w stylu gotyckim.
Cennym zabytkiem świątyni jest wielki ołtarz wykonany na przełomie XIV i XV wieku. Kościół otacza 12 kaplic, a najcenniejszą z nich jest XIX-wieczna Złota Kaplica, w której znajduje się sarkofag oraz pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego.
Instalacja Palatium Mieszka I i Dobrawy
Gdzie znajdowało się palatium (pałac) Mieszka I i jego żony Dobrawy? W miejscu, gdzie dziś stoi gotycki kościół pw. NMP, usytuowany naprzeciwko Katedry.
Aby upamiętnić miejsce pałacu Mieszka I i Dobrawy, wykonano instalację ze szkła artystycznego. Instalacja, o wysokości 60 cm, odwzorowuje zarys pałacu oraz niewielkiej książęcej kaplicy. Palatium był prawdopodobnie pierwszym świeckim, kamiennym obiektem wybudowanym za czasów Mieszka I.
Kościół pw. NMP można zwiedzić wewnątrz po wcześniejszym umówieniu się w Rezerwacie Archeologicznym Genius loci. Szczegóły tutaj.
Informacje praktyczne
Edit.: listopad 2025 r.
Godziny otwarcia: różne dla poszczególnych obiektów; poniedziałek nieczynne.
Bilet na Ostrów Tumski: normalny 44 zł, ulgowy 32 zł;
Bilet obejmuje: Bramę Poznania, Muzeum Archidiecezjalne i Genius Loci; można kupić bilet na wybrane atrakcje.
Szczegóły sprawdź na www.bramapoznania.pl
Zabytki Ostrowa Tumskiego można zwiedzać a audioprzewodnikiem – zapytaj w Bramie Poznania.
Katedra otwarta jest codziennie: dla turystów od 9.00-16.00/17.00; dla modlących się od 7.00-16.00/19.00 w zależności od sezonu.
Gdzie dalej
Jeśli jesteś zainteresowany początkami państwa polskiego, warto odwiedzić także Gniezno i Kalisz. Tam również odnajdziesz znaczące ślady tworzenia się Polski. Natomiast na wypoczynek wśród przyrody wybierz się do Doliny Baryczy.
Inne miejsca które odwiedziłam zobacz na mapie.
